Те Ги Чен

Те Ги Чен (1913-1951) – корей соғысына қатысқан ардагер ақын, аудармашы, әдебиеттанушы. Бүгінгі Солтүстік Корея әдебиетінің алғашқы өкілдерінің бірі. 38 жасқа қараған шағында майдан даласында қаза тапқан ақынның өмір жолына үңіле отырып, шығармашылығына шолу жасап көрелік.

Те Ги Чен (조기천) 1913 жылы 6-шы немесе 20-шы қарашада кедей шаруа отбасында өмірге келеді. Қаламгердің балалық шағы Приморьедегі корейлер ауылында өткен, мұндағы өмір салты шекаралық Хамгёң аймағынан айтарлық өзгеше емес. Те Ги Чен үшін корей тілі шын мәнінде ана тілі болды, себебі корей тілінде оқытатын мектепте білім алады. Кейінірек, 1928-1931 жылдары Никольск-Уссурийскідегі немесе Ворошиловсктегі Корей педагогикалық техникумында оқиды.
1933 жылы Омбы педагогикалық институтының әдебиет бөліміне оқуға түсіп, 1937 жылы үздік белгімен аяқтайды. Институттың дипломымен Қиыр Шығысқа оралып, Владивостоктағы Корей педагогикалық институтында сабақ бере бастайды, алайда көп ұзамай барлық студенттер мен оқытушылар сияқты Қызылордаға депортация ланады. 1938 жылдың тамызынан 1941 жылдың желтоқсанына дейін Педагогикалық университетте ұстаздық қызмет атқарып, кейіннен 1942 жылдың қыркүйегіне дейін Қызылордадағы «Ленин Кичи» (бүгінгі «Корё Ильбо») газетінде жұмыс жасайды.
1942 жылдың күзінде Те Ги Чен кеңес әскері құрамына шақыртылып, Ворошилов әскери штабының 25-ші бөлімшесінде жазушы-нұсқаушы, 1943-1945 жылдар арасында Тынық мұхиты флотының саяси бөлімінде Хабаровск редакциясының жазушысы болып әскери міндетін атқарды. Кейін Приморск әскери округінің саяси бөліміне жергілікті редакция бөлімінің меңгерушісі болып ауыстырылды. 1945 жылдың қазан айынан бастап Бірінші Қиыр Шығыс майданы саяси басқармасының әдеби редакторы қызметін атқарды.
Ол 1948 жылы «Чосон Шинмун» газетінде «Пэктусан» поэмасы жарияланғаннан кейін кеңінен танымалдыққа ие болды. Поэма жапон отаршылдығына қарсы күрес тақырыбына арналды. Бірақ солтүстік корей әдебиетінің қауымы оны Ким Ир Сенді дәріптеу ретінде қабылдап, сол жылы 1-дәрежелі сыйлыққа ие болды. 1951 жылы 31 шілдеде Пхеньян маңындағы бомба жарылысынан қаза табады. 1956 жылы қайраткердің құрметіне орыс және корей тілінде құлпытас орнатылды.

От автора

На корейскую землю вместе с советскими войсками приехали поэты Александр Гитович и Борис Бурсов. Они начинают дружить с местными писателями и поэтами. Среди них был и Те Ги Чен. Примечательно, что именно Те Ги Чен во время этих поездок добровольно выступал переводчиком как для А. Гитовича, так и для Б. Бурсова. В этот период из-под пера двух советских литераторов выходит книга под названием «Мы видели Корею».
Александр Гитович с большим интересом начинает изучать корейский язык. Его учителем и другом был Те Ги Чен, чью поэму «Пэктусан» он перевёл на русский язык. В 1950-х годах в московском издательстве «Молодая гвардия» вышла 48-страничная брошюра. Затем, в 1952 году, издательство «Художественная литература» выпустило 60-страничный сборник избранных произведений поэта, куда, помимо поэмы «Пэктусан», вошли такие стихотворения, как «Туманган», «Илмильдей» и «Перевал».
P.S. Если в корейской 위키문헌 (Вики-литература) ввести 백두산 (Пэктусан), то сразу можно найти произведение автора в оригинале. А вот найти упомянутые выше книги в российских или казахстанских онлайн-библиотеках довольно сложно. Если у кого-то есть доступ к этим изданиям, просьба поделиться ими ради сохранения и доступности литературного наследия поэта для читателей. Заранее благодарим!

Талғат ШАЙХЫҒАЛИ