Мемлекеттің маңызды мерекесі

1990 жылы 25 қазанда ҚазКСР-нің «Мемлекеттік егемендік туралы» декларациясы қабылданды. Аталмыш тарихи күннің құрметіне 1995 жылы 25 қазан – Республика күні болып бекітілді. 2001 жылы Республика күні мемлекеттік мереке ретінде белгіленсе, 2016 жылдан бастап ұлттық мерекеге айналды.

Мерекенің шығу тарихы Кеңестік жүйенің ықпалынан арылуға жасалған тарихи қадамдармен байланысты. 1986 жылы Желтоқсан көтерілісінде алаңда жанын берген азаматтардың ерлігінен кейін Г.В. Колбиннің Қазақстанды бейбіт басқаруы қиындады. Кейіннен 1989 жылы Мәскеуге ауыстырылды. Елуінші жылдар сыйлаған «жылымық дәуірдің» лебі тоқсаныншы жылдардың басында қайта сезіле бастады. Оның әсері Қазақ КСР-нің мемлекеттік тілі, әскери күші, территориясы, конституциясы сынды аса маңызды құндылықтарын бекітетін демократиялық құжат «Мемлекеттік егемендік туралы» декларациясының қабылдануы болды.

Колбин кеткеннен кейін Орталық комитеттің бірінші хатшылығына Нұрсұлтан Назарбаев сайланды. ҚазКСР және ҚР-нің тұңғыш президенті атанған Нұрсұлтан Әбішұлының қасында Қазақ КСР-нің тұңғыш әрі соңғы премьер-министрі Ұзақбай Қараманов, Қазақстан Республикасының тарихындағы жалғыз вице-президент Ерік Асанбаев, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Серікболсын Әбділдин есімді қайраткерлер жаңа үкіметтің құрамында қызмет атқарды. Тарихи құжат жоғарыда аталған тұлғалардың тікелей қатысуымен өтті. Құжаттың қабылдануына қатысқан 283 депутаттың 261-і қолдайтындығын білдірсе, 18-і қарсы болып, 3-еуі бейтарап күйде қалды.

Қазақ КСР-нің «Мемлекеттік егемендік туралы» декларациясында:
- ҚазКСР аумағы бөлінбейтін және қол сұғылмайтын мемлекеттік территория деп жарияланды;
- табиғи ресурстарға иелік ету құқығын өз қолына алды;
- КСРО заңдарынан жоғары тұратын өз заңдарының үстемдігі бекітілді;
- мемлекеттік тілге мән беру, өзіндік әскери күшін жасақтау, сыртқы саясат жүргізу сынды егеменді белгілер анықталды.

2022 жылы 16 шілде күні Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайда Республика күніне «ұлттық мереке» мәртебесін қайтаруды ұсынды. «Республика күні елдің мемлекет құру жолындағы тарихи қадамының символы болуы керек», – деп айшықтап көрсетті. Осылайша, 2009 жылы Тәуелсіздік мерекесіне көбірек көңіл бөлу үшін назардан тыс қалған Республика күні өңірлерде қайтадан тойлана бастады.

25 қазан – еліміздің тәуелсіздік жолындағы алғашқы ресми қадамының бірі, ұлттық сана мен рухтың оянуы. Мереке қарсаңында еліміздің әр өңірінде концерттік іс-шаралар мен еліміздің дамуына үлес қосушы тұлғаларға мемлекеттік төсбелгілер тағылады. Болашақта да әуелгі ұстанымнан таймай, елдің мемлекеттік тілін, конституциясын, территориясын ең ұлы құндылық ретінде сақтай білсек, бейбіт күніміздің ұзағырақ болары сөзсіз.

Талғат ШАЙХЫҒАЛИ